موضوع مقاله:
ارزش تفكر عقلاني
در كتاب و سنت
نگارش:
حبيب الله بصير
چكيده؛
حضور عقل در ساحت دين و جايگاه آن در شناخت حقيقيت غايي همواره مورد بحث بوده است.
در دين يهود، هيچ گونه استدلال دربارة وجود خدا اقامه نشده است.
اما در مسيحيت استدلال فراوان است و طرفداران افراطي و تفريطي زيادي هم دارد.
در اسلام اين بحث با فراز و نشيبهاي كمتري روبرو بوده است اما از منظر مذهب تشيع به كارگيري عقل سليم در باب اعتقادات ديني ضروري است، زيرا آيات و روايات فراواني انسان را به تلاش عقلاني فرا خوانده است.
حبيب الله بصير 1151781
رابط عقل و دين يكي از بحث برانگيزترين مباحث كلامي است، كه ديدگاههاي متفاوتي در اين باره ارائه گرديده و مورد نقد و ارزيابي واقع شده است. اما آن چه مهم به نظر ميرسد بررسي رويكرد خود منابع اصيل اسلام در اين زمينه است كه تا چه اندازه به عقل بها و ارزش قايل شده است.
مقصود از عقل و عقلانيت، كليه يافتههاي است كه از راه تفكر و استنباط به دست آمدهاند، و گاهي از آن به معناي تعقل و خردورزي ياد ميشود كه به وسيله آن معارف بشري شكل ميگيرد، و گاهي به معناي تعقل و خرد ورزي تلقي شده است، در اين نوشتار بيشتر معناي اخير مراد است.
در طول تاريخ مباحث كلامي، هيچ يك از متفكران ديني، ارتباط عقل و آموزههاي ديني را به طول كامل انكار نكردهاند، زيرا در اين زمينه محققين حداقل شش نقش كليدي را براي عقل بر شمردهاند:
1 ـ نقش عقل در ارتباط با فهم آموزههاي ديني.
2 ـ در مقام استخراج گزارههاي ديني از منابع ديني.
3 ـ در مقام ايجاد هماهنگي ميان آنها.
4 ـ در مقام تعليم گزارههاي ديني.
5 ـ در مقام دفاع از آنها.
6 ـ در مقام اثبات و توجيه گزارههاي ديني.
آنچه كه مورد مناقشة جدي واقع شده است، صرفاً نقش يا كاركرد ششم عقل است كه آيا عقل ميتواند به عنوان منبع معرفت مطرح باشد يا نه؟