قبض وبسط

                   به نام خدا

            قبض وبسط تئوریک شریعت .

 

   روشنفکران دینی مانند اقبال لاهوری . دکتر شریعتی . دکترسروش . مجتهد شبستری . سید جمال . محمد عبده و... به منظور بازسازی اندیشه ی دینی همواره درصدد ایجاد آشتی میان سنت ومدرنیته بوده اند .  طرح نظریه ی ( قبض وبسط تئوریک شریعت ) یا همان تکامل معرفت دینی  ازسوی دکترسروش نیز درهمین راستا انجام گرفته است  .

   این نظریه ازدیدگاه آقای سروش ازیک سو برسنت دینی متکی است وازسوی دیگر آخرین دست آورد های اندیشه ومعارف بشری را مد نظر داشته ودرصدد جمع میان این دواست . وی می گوید : ( تسلیم مطلق به تغییروتجدد شدن ثباتی ولذا دینی را باقی نمی گذارد  و{ازطرفی } برثبات پای فشردن وبا دگرگونی ها هم آواز نشدن ودرآن ها با دیده ی انکار نگریستن زندگی دینی را در این روزگار ناممکن می سازد . ) عبدالکریم سروش . قبض وبسط تئوریک شریعت  . چاپ پنجم . تهران . موسسه صراط . 1375. ص48.

   دکتر سروش تنها راهکار مناسب برای این آشتی را نظریه ی قبض وبسط می داند . طبق این نظریه حقیقت قابل دست رس است . اما به رئالیسم پیچیده معتقد است ومی گوید تجربه طولانی وتاریخ معرفت به عالمان آموخته است که واقعیت دیریاب وتودرتواست وبه آسانی نمی توان ازحصول آن اطمینان یافت . ازاین رو نمی توان ازشناخت حق به راحتی دم زد . همان . ص 437 .

   این نظریه ی معروف وجنجال برانگیزکه یکی ازلوازم آن پلورالیزم متنی است  دارای هشت رکن است که می شود تلخیص آن ها را  درقالب های  : توصیف - تبیین - توصیه بیان کرد . که چهار رکن ازاین هشت رکن درقالب توصیف وسه رکن ازاین هشت رکن درقالب تبیین ویک رکن ازاین هشت رکن درقالب توصیه جای دارد :

1-     توصیف :

رکن اول / دین ازمعرفت دینی متمایز است زیرا درمعرفت دینی تناقض واختلاف وناخالصی ونقص وجود دارد . درحالی که دین کامل وخالص وعاری ازاختلاف است . درواقع درک ما ازشریعت با خود شریعت تفاوت دارد .

رکن دوم / شریعت ثابت وصامت است وفقط هنگامی به سخن می آید که مردم دربرابر آن پرسشی را مطرح نماید .

رکن سوم / معرفت دینی بشری است . بشری بودن معرفت دینی دست کم دومعنی دارد :

·        معرفت به دست انسان ها پرورده می شود .

·        اوصاف بشردرمعرفت پرورده ی او ریزش می کند ومعرفت دینی هویتی بشری پیدا می کند .

رکن چهارم / اصل تحول وتکامل معارف . درنظرگاه وی همه ی معارف بشری  وازآن جمله معرفت دینی درتحول تکاملی هستند . ولذا ازثبات هیچ معرفتی نمی توان سخن گفت ازجمله معرفت دینی چون این نیز نوعی معرفت بشری است .

2-     تبیین :

رکن پنجم / اصل ترابط  تغذیه وتلائم عام معارف . یعنی همه ی معارف بشری با یکدیگر درارتباط هستند .

رکن ششم / معرفت دینی نسبی وعصری است . یعنی معرفت دینی سراپا مستفید ومستمد ازمعارف بشری و وابسته به آن است . زیرا هیچ عالم دینی نمی تواند با ذهن خالی به سراغ متون دینی رفته وفتوا بدهد .

رکن هفتم / سر تحول وتکامل معرفت دینی را صرفا باید درتحول وتغییر وتکاملی که درسایر علوم بشری رخ می دهد جستجو کرد .

3-     توصیه :

رکن هشتم /  آن معرفت دینی که سازگار با علوم عصری نیست ناقص است . بنابراین عالمان دینی باید فهم خود را ازدین با دستاورد های علوم تجربی وانسانی وعقلی عصرخود منطبق سازند .

 نقد ونظر  : ....

ادامه نوشته

دین یا ادیان

       

                به نام خدا

            دین یا ادیان

 

   دین یکی از ارکان تمدن بشری وبرنامه ی جامع زندگی است  که به مرورزمان به وسیله ی 124000 . صدوبیست وچهارهزار پیامبر به مردم ابلاغ شده ا ست .  ما ازمیان این همه پیامبر تنها با برخی ازآن ها آشنا هستیم  مثل حضرت نوح  وابراهیم وموسی وعیسی واسماعیل واسحاق واسباط و... که تمام این پیامبران یک دین را برای بشریت به ارمغان آورده است .

   چنان که قرآن کریم فرموده است :  شرع لکم من الدین ما وصی به نوحا" والذی  اوحینا الیک و...... ( شوری .13.)یعنی آیینی را به شما تشریع کرد  که به نوح توصیه کرده بود وآنچه را برتو وحی فرستادیم وبه ابراهیم وموسی وعیسی سفارش کردیم این بود که : دین را برپا دارید و درآن تفرقه ایجاد نکنید .

  قولوا آمنا بالله وما انزل الینا وما انزل الی ابراهیم و اسماعیل واسحاق ویعقوب والاسباط وما اوتی موسی وعیسی وما اوتی النبیون من ربهم  لا نفرق بین احد منهم ونحن له مسلمون .(بقره .35 .) یعنی بگویید ما به خدا ایمان آورده ایم وبه آنچه برمانازل شده وآنچه برابراهیم واسماعیل واسحاق ویعقوب وپیامبران ازفرزندان او نازل گردید و... لا نفرق بین احد من رسله . ( بقره .285. ) ما درمیان هیچ یک ازپیامبران او فرق نمی گذاریم .

    ازآنجا که انسان علی رغم اختلافات نژادی وزبانی ومنطقه ای و... خصوصیات فطری مشترکی دارند  خدای متعال یک برنامه ی جامع زندگی را دراختیار او گذاشته است . محورها ی اصلی این برنامه عبارتند از :

1-     توحید .

2-     نبوت .

3-     معاد .

4-     عبادت .

5-     رعایت هنجارهای اخلاقی .

خدای متعال برای ابلاغ این برنامه ی یکسان  پیامبران متعددی را فرستاده است زیرا  :

1-     انسان های اولیه ازعلم وآگاهی وتجربه ی اندکی برخوردار بوده است  .

2-     تعلیمات انبیاء به دلیل نبودن امکانات ضبط وکتابت به تدریج دچار تحریف می شده است  .

3-     تبلیغ مستمر و پی درپی پیامبران باعث استحکام آموزه های دینی درمیان مردم شده است  .

   بنابراین تعدد پیامبران الزاما" به معنی تعدد واختلاف درمحورها ومبانی دینی نیست . بلکه این  دین واحد متناسب با مقتضیات زمان ومکان درقالب شریعت های متفاوت تبلیغ شده است . وما ارسلنا من رسول الا بلسان قومه لیبین لهم . ( ابراهیم .4 . ) ما هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم تا حقایق را برای آنان آشکار سازد .

   با این وجود  متاسفانه امروزه ما شاهد ادیان الهی مختلفی درجهان هستیم زیرا بعضی ازمبلغان دینی دربرابر دعوت پیامبران بعدی وبشارت داده شده مقاومت می کردند و اورا به عنوان پیامبرجدید نمی پذیرفتند . چنان که حضرت عیسی (ع) هنگامی که ازیهودیان خواست تا به تعالیم راستین موسی (ع) عمل کنند با مخالفت وسیع آنان مواجه شد .

   رسول گرامی اسلام (ص) نیزکه تکمیل کننده وادامه دهنده راه همه ی پیامبران پیشین به شمار می رود هنگام که به رسا لت مبعوث شد  مبلغان یهودی ومسیحی آن زمان  پیامبری اورا انکار کردند .

  اگرآنان پیامبری رسول گرامی اسلام (ص) را می پذیرفتند ما اکنون شاهد یک دین بودیم یعنی دین اسلام که دین مورد نظر خدای متعال است . چنان که می فرماید : ومن یبتغ غیرالاسلام دینا فلن یقبل منه وهوفی الاخره من الخاسرین . آل عمران .85 . هرکسی دینی غیر ازاسلام را برگزیند ازاو پذیرفته نمی شود واودر آخرت اززیان کاران خواهد بود .

    افکارشیعی وتشیع علوی نیزهمان اسلام راستین است که براساس یک سلسله مستندات تاریخی وروایی درزمان خود رسول گرامی اسلام  (ص) شکل گرفته است ازجمله  :

      1- آنگاه که  خدای متعال به پیامبرش دستورداد تا خویشان خود را به دین اسلام دعوت کند پیامبراکرم به همین مناسبت مراسمی را ترتیب داد که حدود چهل نفرازبزرگان بنی هاشم درآن حضورداشتند پیامبر (ص) پس ازآن که درباره ی اسلام با آن ها  سخن گفت  فرمود : کدام یک ازشما مرا دراین راه کمک می کند تا برادر ووصی وخلیفه ی من درمیان شما باشد ؟  همه سکوت کردند. درمیان سکوت مفهوم دارو سنگین مهمانان تنها علی بن ابی طالب برخاست وگفت : من یارویاور شما خواهم بود ای رسول خدا ! .

پس ازآن پیامبر فرمود : همانا این برادر وصی وجانشین من درمیان شما خواهد بود فرمانش را بشنوید وازاو پیروی کنید .  شعراء .214.  تاریخ طبری .ج 2. ص 62 . الغدیر. ج2 .ص 156 .

 2-  ام سلمه یکی ازهمسران پیامبراسلام می گوید : روزی پیامبردرخانه نشسته بود که دخترش فاطمه (س) وارد شد . پس ازآن به ترتیب حضرت علی وامام حسن وامام حسین (ع) وارد شدند . پیامبر آن ها را درکنار خود جای داد وفرمود : خدایا اینان اهل بیت من هستند . آنان را ازهر پلیدی پاک کن .  دراین هنگام آیه :  انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا" نازل گردید .  غایه المرام . ص 281 .

3-  حدیث جابربن عبدالله ا نصاری .  ینابیع الموده .ص 494 .

4-  حدیث منزلت . همان . باب ششم . ص 50 .

5-  حدیث ثقلین . امام شناسی . حسینی تهرانی . ج 13 .

6-  حدیث غدیر . الغدیر . علامه امینی .

                                     **** 

آز

                به نام خدا

 

               سه کشته ی آز :

    درروزگار عیسی (ع) سه مرد درراهی می رفتند  . فراگنجی رسیدند  . گفتند  : یکی را بفرستیم  تا ما را خوردنی آورد . یکی را بفرستادند .  آن مرد بشد وطعام بخرید . با خویش گفت : مرا باید زهر دراین طعام کردن  تا ایشان بخورند وبمیرند وگنج به من ماند .

  آن دومرد دیگر گفتند : چون این مرد باز آید وطعام بیاورد وی را بکشیم تا گنج به ما بماند  . چون او بیامد وطعام زهرآلود بیاورد . وی را بکشتند . پس طعام بخوردند وهردو بمردند  .

   عیسی (ع) ازآن جا بگذشت با حواریان .  گفت  : بنگرید که چگونه هر سه مرد ازبهر  وی کشته اند و وی ازهرسه بازمانده .

   واین پندی است برجویندگان دنیا ازدنیا  . 

                                                                          نصیحه الملوک  . محمد غزالی .

خورشید شب

 

 

                                           

            به نام خدا

          خورشید شب .

 

    درطول تاریخ  مبارزه ی حق وباطل همواره وجود داشته است . درجبهه ی حق انسان های     دین مدار وعدالت خواه تلاش کرده اند تا ازحقوق محرومان ومستضعفان جهان دفاع نموده آنان را با فضایل اخلاقی آشنا نماید .

   اما درجبهه ی باطل انسان های ماتریالیست ومستکبران عالم ازطریق دروغ پردازی و ترویج فرهنگ اسراف وبی بند وباری وفساد  می خواهند هرچه بیشترزمینه ی تسلط فرهنگ . اندیشه . وشیوه ء زندگی خود را برسایرملت ها  فراهم کنند  .

  دراین مبارزه ی مداوم  خداپرستان ومستضعفان جهان براساس وعده های الهی باوردارند که درنهایت آنان  پیروزخواهند شد . چنان که قرآن کریم می فرماید : ونرید ان من علی الذین استضعفوا فی الارض ونجعلهم ائمه ونجعلهم الوارثین. یعنی  ما می خواهیم بر مستضعفان جهان منت نهیم وآنان را پیشوایان ووارثان زمین قراردهیم .  سوره قصص . آیه 5 .  سوره نور . آیه 55. سوره انبیاء. آیه 105 . سوره توبه . آیه 33.

    پیامبران الهی همواره نگاه مثبت به آینده ی تاریخ داشته است . آنان بشارت داده اند که  درپایان تاریخ با  ظهورذخیره ی الهی عدالت خواهان پیروز خواهند شد  :

-         یهودیان براین باورند که روزی عیسی مسیح به عنوان منجی آخرالزمان خواهد آمد ودین حضرت موسی (ع) را درجهان گسترش خواهد داد .

-         درآئین زرتشتی نیزاعتقاد به ( سوشیانت ) که به معنی منجی است وجود دارد ودرتمام متون دینی زرتشتیان به ظهورآن اشاره  شده است .

-    دراسلام این مسئله بسیار عقلانی وعمیق تر مطرح شده  است . گرچند ازمنظر اهل سنت حضرت مهدی موعود (ع) ازنسل رسول اکرم (ص) وحضرت فاطمه (س) است منتهی  معلوم نیست که درچه زمانی متولد می شود .

  اما ازنظر شیعیان مهدی موعود ومنجی عالم بشریت  فرزند امام حسن عسکری (ع) است که درنیمه ی شعبان سال 255.هجری قمری در سامرا متولد شده است  و ازسال 260. پس ازشهادت پدربزرگوارش امام حسن عسکری (ع) امامت آن عزیزغایب ازنظر دردو مرحله  آغازشد :

1-      مرحله ی اول امامت آن حضرت که تا سال 329. طول کشید و ( غیبت صغری ) نامیده می شود . امام مهدی (ع) که دراین دوره زندگی مخفیانه داشته است تنها ازطریق یاران مورد اعتماد خود : به ترتیب ( عثمان بن سعید عمروی . محمد بن عثمان بن سعید . حسین بن روح نوبختی وعلی بن محمد سمری ) که به نواب اربعه معروف هستند شیعیان را رهبری می کردند .

2-       مرحله ی دوم امامت آن حضرت پس ازرحلت نایب چهارم  به شکل ( غیبت کبری )

آغازشده است که تاکنون پس ازگذشت هزارواندی سال ادامه دارد .

   بعضی ازدانشمندان ماندگاری ورشد مذهب تشیع را مدیون دوعامل دانسته است :

الف / گذشته ی سرخ  یعنی اعتقاد به فرهنگ ایثاروشهادت ومکتب عاشورای حسینی وپیروزی خون برشمشیر .

ب / آینده ی سبز یعنی باوربه مهدویت وسرانجام خوش تاریخ بشریت .

   ممکن است این سئوال به ذهن برسد که آیا عمری تا این حد طولانی برای یک انسان امکان پذیراست ؟

درپاسخ باید گفت : این یک مسئله غیرعقلانی نیست بلکه صرفا یک پدیده ی غیرعادی است . زیرا ازنظر عقلی با فراهم بودن شرایط طبیعی وزیستی  بدن انسان می تواند هزاران سا ل زنده بماند . چنان که بعضی ازپیامبران چند صدسا ل عمرکردند ویا همان گونه که عمرعادی درختان معمولا صد واندی سال است اما بعضی ازدرختان دربعضی ازمناطق جهان با عمرچندین هزارساله همچنان شاداب وبا طراوت وجود دارد  .  و یا این که همه می دانیم که وزن عادی یک انسان 80 کیلوگرم است اما درهفته نامه ی سلامت چاپ تهران سال چهارم شماره 182 شنبه 26 مرداد ماه 1387 عکس مردی43 ساله اهل مکزیک  را چاپ کرده ا ست که حدود 350 کیلوگرم  وزن دارد . همچنین دریکی ازمناطق ایران به نام بیرجند  پژوهشگران  درخت 3000 / سه هزارساله را کشف کرده اند که همچنان وجود دارد .

   بدون تردید خدای متعال می تواند  با قدرت وعلم بی پایان خود انسانی را پس ازگذشت چندین قرن همچنان به عنوان ذخیره ومایه ی امید سایر انسان ها حفظ نماید. بنا براین باید منتظرظهورآن انسان آرمانی باشیم . مسلما" منتظران واقعی کسانی هستند که فراتر ازدعاونیایش عملا تلاش می کنند تا خود ومحیط اطرافش را طبق سلیقه ی امام (ع) آماده  کند .

   امام علی (ع) می فرماید :  یاران راستین امام زمان کسانی هستند که :

1-     درامانت خیانت نکند .

2-     پاک دامن باشد  .

3-     ساده زیست باشد .

4-     متعهد ومجاهد باشد .

5-     مردم آذاروبد زبان نباشد . و....

    

                                         الملاحم والفتن . ص 149 .

                                                       دین وزندگی .

                                           

جهان بینی

        به نام خدا

 

        جهان بینی

 

  ازآنجا که انسان یک موجودی اجتماعی است مجبور است برای بقای سعادتمندانه ی خود یک سلسله قوانین ومقرراتی را رعایت نماید . منتهی این قوانین ومقررات که باید درمسیرزندگی به کار گرفته شود بستگی به نحوه ی جهان بینی او دارد .

   انسان های ماتریالیست که جهان بینی شان براساس مبانی معرفتی نادرستی شکل گرفته است  جهان را همین جهان مادی می دانند وبرهمین اساس نیزصرفا قوانینی را وضع نموده ومعتبرمی دانند که هرچه بیشتر زمینه ی بهره مندی آنان را ازلذایذ دنیوی فراهم کند . 

   اما انسان های دین مدار چون جهان بینی شان براساس مبانی معرفتی درست وعقلانی شکل گرفته است  همواره قوانین ومقرراتی را مراعات می نمایند که ازبالا ترین درجه ی استحکام برخوردارباشد .

   مجموعه ی این قوانین که درمسیرزندگی سعادتمندانه ی او مورد عمل قرارمی گیرد دین نامیده می شود . منتهی چنان که قرآن کریم می فرماید دین مورد نظر خدای متعال تنها دین اسلام است :  ومن یبتغ غیرالاسلام دینا فلن یقبل منه  .  یعنی کسی که غیرازاسلام دینی را برگزیند ازاو پذیرفته نمی شود . ( سوره آل عمران . آیه 85 .  واولین کسی که این دین را اسلام وپیروان آن را مسلمان نامید حضرت ابراهیم (ع) بوده است : مله ابیکم ابراهیم هو سمیکم المسلمین . این آئین پدرشما ابراهیم است . اوست که شما را مسلمان نامید . (سوره حج . آیه 78 ).

   شیعه که دراصل لغت به معنی پیرو است  ودرمعارف اسلامی به پیروان مکتب اهل بیت اطلاق می شود همان اسلام ناب محمدی است  که درزمان خود پیامبراسلام (ص) شکل گرفته است . باورهای کلامی شیعی نیزهمان اصول ناب اسلامی است که توسط ائمه ی معصومین (ع) تبیین شده است  .

    پیامبرگرامی اسلام دراولین روزهای بعثت به دستورخدای متعال : وانذرعشیرتک الاقربین  ( سوره شعرا . آیه 214. ) ماموریت یافت تا خویشاوندانش را به اسلام دعوت نماید . درجلسه ی که به همین مناسبت تشکیل شده بود پیامبرفرمود : هریک ازشما که به اجابت دعوت من سبقت بگیرد وصی وجانشین من خواهد شد . علی (ع) پیش ازهمه دعوت پیامبررا پذیرفت وبه عنوان یارویاور اوبه مردم معرفی شد . ( تاریخ طبری . ج2 .ص321 .)

    درجریان غدیرخم که بیش ازصد نفر ازصحابی با سندها وعبارتهای گوناگون آن را نقل کرده اند نیز رسول گرامی اسلام حضرت علی (ع) را مانند خود متولی عامه ی مردم قرارداد. (علامه امینی . الغدیر .)

  همچنین ازجابرنقل شده  است که پیامبرگرامی اسلام فرمود : سوگند به کسی که جانم به دست اوست علی وشیعیانش درقیامت رستگارخواهند شد . دراین زمینه ابن عباس می گوید : وقتی که آیه ی : ان الذین آمنوا وعملوا الصالحات اولئک هم خیرالبریه  ( سوره بینه . آیه 7 .) نازل شد پیامبربه علی (ع) فرمود : مصداق این آیه تو وشیعیانت هستید . ( غایه المرام . ص 326 .)

 

 انسان مبانی معرفتی یا راه های شناخت متفاوتی را دراختیار دارد  :

 

1-     حس : که یکی ازفراگیرترین ابزارمعرفتی به شمارمی رود . اما حواس علی رغم گستردگی که دارد نه تنها نمی تواند به اعماق اشیاء نفود کند بلکه گاه گاهی خلاف واقع را به ما گزارش می دهد . چنان که دریک روزگرم تابستان  زمین  صاف وصیقلی  با تابش آفتاب  ازدورمثل یک دریاچه  به نظر می رسد . ویا خاموش وروشن شدن چراغ راهنما درسر چهار راه ها را به صورت متحرک می بینیم  ویا آخریک خیابان بن بست به نظرمی رسد و...

 

2-     عقل : که کلیات را درک می کند و به استدلال واستنتاج می پردازد وازارزش زیادی برخورداراست .

3-      شهود ومکاشفه  : که همگانی نیست ونیازمند ریاضت است .

4-     تجربه ی دینی : که شلایرماخر آلمانی  (1786-1834) آن را تنها ابزارمعرفت دینی می داند .

5-     وحی والهام : که درمعارف اسلامی  وحی والهام از ابزارهای معرفتی انسان های عادی به شمار نمی رود  . زیرا وحی به انبیاء (ع) والهام به امامان معصوم (ع) اختصاص دارد .

6-     مرجعیت : یعنی استناد به سخن کسی که دراین زمینه  صلاحیت لازم را دارد .

 

   دست یابی به دین و معارف دینی یعنی اعتقادات واخلاق واحکام هم ازطریق تلاشهای عقلانی وحسی وهم ازراه گزاره های وحیانی والهام امکان پذیراست.

    بنابراین معرفت دینی دربرابرمعرفت عقلانی یاعلمی قرارندارد . چنان که قرآن کریم بیش ازسیصد مورد انسان را به تفکر عقلانی توصیه کرده است واین نشانگراین است که دین حیاتبخش اسلام یک دین کاملا منطقی است .

                                             ****

چشم انداز

        به نام خدا

   انسان به صورت طبیعی مراحل مختلفی زندگی : غارنشینی  و دام داری و روستا نشینی را پشت سرگذاشته  تا این که درسایه علم وتکنولوژی  به شهرنشینی وتمدن دست یافته است  .

   درایران زندگی ( عشایر) تقریبا  به 700 . هفتصد  سال قبل بازمی گردد . تعداد آنان به

102 . صدودو ایل می رسد :  مثل ایل بختیاری وایل قشقایی وارسباران و...

   درایران اسکان عشایروکوچی ها  براساس برنامه های بلند مدت  پیگیری می شود . این یکی  ازویژگی های کشورها ی پیشرفته است که مسئولین آن چشم اندازبیست یا حتی صد ساله  را برای کشورش ترسیم می نمایند .

      جالب است بدانید که درهمین راستا وصل دریای خزر به خلیج فارس به منظورتغییر آب وهوای ایران ونجات یافتن ازخشک سالی ها ی مداوم  درزمان ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی  پیشنهادشد . همچنین مبارزه با بی سوادی و طرح های تزریق واکسن ودرخت کاری اطراف اتوبان ها وجمع آوری خود روهای فرسوده و....

 

  -  اما اولا کوچی ها درناحیه ی افغانستان بدون داشتن پیشینه ی روشن دردوران حکومت طاغوتی عبدالرحمن خان صرفا براساس مسایل قومی وسیاسی شکل گرفته است . جالب است که آن ها حتی شناسنامه ی افغانی نیزندارند . برهمین اساس  وقتی که کوچی ها وارد مراتع هزاره ها می شود با واکنش منفی آنان روبرو می شود . 

   درطول تاریخ هزاره ها هرگزبا روحیه ی طلبکارانه وتهاجمی با سایراقوام وقبایل برخوردی نداشته است . اما با کسانی که زورگویانه به  حریم او وارد شود به شدت رفتارمی کنند. این همان غیرت است  یعنی غیرزدایی  یعنی نه وارد حریم کسی بشوید ونه کسی را به حریم خود  راه بدهید .

 

  -  ثانیا متاسفانه  پس از ده ها سال هنوزهم کسانی درافغانستان هستند که همان اندیشه های عبدالرحمانی را درسرمی پرورانند ودست وبازوی  دولت  را درترسیم برنامه های بلند مدت بسته است ومانع ازسروسامان یافتن اوضاع این کشورازجمله پدیده ی  کوچی ها می شوند .

 

   مردم افغانستان علاقه مند است واین لیا قت را نیز دارد که  پا به پای مردم جهان وبا کاروان علم ومعرفت وتمدن حرکت کند . اما تا این افراد تنگ نظر وخودخواه درصحنه های سیاسی وفرهنگی افغانستان  حضورداشته باشد  مطئمنا همان آش است وهمان کاسه .

                                              ***