علامه
علامه سید محمد حسین طباطبایی ، درسال هزار و دویست وهشتاد ویک شمسی ، در تبریز درمیان یک خانواده اهل علم ، به دنیا آمده است .
وی درمدت هفت سال : 1279- 1304ش.
درعلم صرف کتاب : امثله وصرف میروتصریف .
درعلم نحو کتاب : عوامل ملامحسن وانموذج وصمدیه وسیوطی وجامی ومغنی.
درعلم بیان کتاب : مطول .
درعلم فقه کتاب : شرح لمعه ومکاسب .
درعلم اصول کتاب : معالم وقوانین ورسائل وکفایه .
درعلم منطق کتاب : الکبری فی المنطق وحاشیه ملاعبدالله وشرح شمسیه .
درعلم فلسفه کتاب : شرح اشارات .
درعلم کلام کتاب : کشف المراد را خوانده است .
علامه پس ازطی این مرحله ، وارد حوزه علمیه نجف می شود .
درمدت ده سال : 1304 - 1314ش. درس های خارج ؛ فقه واصول ، رجال ، فلسفه وریاضیات را درحوزه علمیه نجف نزد اساتید نامداری همچون : مرحوم شیخ محمد حسین اصفهانی/ آیه الله نایینی / سید ابوالحسن اصفهانی/ حجت کوه کمری/ سید حسین بادکوبی/ سید ابوالقاسم خوانساری ، تکمیل کرده است .
آنگاه درسال 1314ش. به زاد گاه اصلی خود (تبریز) بازگشته به مدت ده سال درکنارکارهای تحقیقاتی به کارهای کشاورزی نیزمشغول بوده است . درسال 1325ش. زاده گاه اصلی خود را ترک نموده ، وارد حوزه علمیه قم می شود . وتا سال 1360ش. درهمانجا ، بساط زندگی پربار خود را می گستراند.
علامه درسن 79. سالگی ، ساعت 9 صبح ، روزیکشنبه 24 آبان ماه 1360ش. به لقاءالله پیوسته وفردای آن روز، پیکرپاکش درمسجد (بالاسر) حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده می شود .
آثارگرانبهاء ، متین ، منطقی ، مستدل ، مفید وجامع او نام ویادش را جاودانه کرده است که برخی ازآن ها ، درذیل می گذرد :
الف / آثاری که درحوزه علمیه نجف ، تهیه شده است :
1- رساله ای دربرهان .
2- رساله ای درمغالطه .
3- رساله ای درتحلیل .
4- رساله ای درترکیب .
5- رساله ای دراعتباریات .
6- رساله ای درنبوات ومنامات .
ب / آثاری که دراوقات اقامت درتبریز، پس از بازگشت ازحوزه علمیه نجف ، تالیف شده است :
1- رساله ای دراثبات ذات .
2- رساله ای دراسماء وصفات .
3- رساله ای درافعال .
4- رساله ای دروسائط میان خدا وانسان .
5- رساله ای انسان قبل الدنیا.
6- رساله ای انسان فی الدنیا.
7- رساله ای انسان بعد الدنیا.
8 رساله ای درولایت .
9- رساله ای درنبوت .
10- کتاب سلسله انساب طباطبایی در آذربایجان .
ج / آثاری که درحوزه علمیه قم ، تحریریافته است :
1- تفسیرالمیزان در20. جلد .
2- اصول فلسفه وروش رئالیسم در5. جلد .
3- حاشیه کفایه الاصول .
4- حاشیه برکتاب اسفارملاصدرا در9. جلد .
5- وحی یا شعورمرموز .
6- رساله ای دراعجاز .
7- علی والفلسفه الالهیه .
8- شیعه دراسلام .
9- قرآن دراسلام .
(* به نقل از(چراغ تجربه) به اهتمام جعفرپژوم. تهران . ناشر: نشرثالث. ص348. *)
سیره عملی علامه :
جزوقت تدریس وپاسخ گویی به شبهات واشکالات ، سخن نمی گفت/
همیشه درحال ذکرویاد خدا بود /
متواضع وفروتن بود /
از وجوهات شرعیه استفاده نمی کرد /
آرام ومتین سخن می گفت وخوش برخورد ومهربان بود /
اخلاص ومعنویت وصفا دروجودش احساس می شد /
همواره کوتاه ومحکم می نوشت / به گونه ی که جناب آقای شیروانی هرندی درمقدمه کتاب (رسائل توحیدی ) که مشتمل برچندین رسالهء تالیف علامه است ، ازخوانندگان درخواست می کند که این کتاب را چندین باربخوانند ، زیرا با یک بارخواندن به عمق مطالب ومراد علامه مطمئنا دست نخواهند یافت / .
(* زندگی نامه علامه، درمقدمه کتاب شیعه دراسلام . ص 21. *)
این یک کودک مسلمان آسیایی است که همه او را فراموش کرده اند!