کثرت گرایی
به نام خدا
پلورالیزم :
یکی ازسرفصل های کلام جدید کثرت گرایی یا پلورالیزم دینی است . که اولین بارتوسط جان هیک (1922م) مطرح شد . جان هیک این نظریه را دربرابر انحصارگرایی کلیساها که بقیه ی ادیان ومذاهب را باطل وناحق می دانستند ارائه کرد .
درباره ی پلورالیزم ومطرح شدن آن دررسانه های جمعی سه نظریه وجود دارد :
1- بعضی ها می گویند این نظریه را اصلا نباید مطرح کرد .
2- بعضی ها می گویند تمام نظریاتی که ازناحیه ی غرب ارائه می شود حق است وباید پذیرفت .
3- بعضی ها می گویند باید تحلیل کرد . این نظریه را آقای مصباح بیان کرده است . آقای مصباح معتقد است که پلورالیزم دونوع است : الف / عملی – رفتاری . که اشکالی ندارد زیرا این با تساهل وتسامح فرق دارد . ب / عملی – نظری .
پلورالیزم دینی ازآنجا آغازمی شود که پرسیده شود که کدام دین حق است ؟ یعنی آیا درمیان ادیان موجود تنها یک دین حقانیت دارد ویا همه ی آنها حقانیت دارد ؟
هم اکنون درسازمان ملل 76. دین به ثبت رسیده است .
- آیا تمام این 76. دین برحق است یا یک دین برحق است ؟
- آیا درصورت حقانیت یک دین فقط پیروان همان دین اهل نجات ورستگاری هستند یا پیروان ادیان دیگر نیزمی توانند رستگار شوند ؟ .
- ازنگاه اسلامی پیروان دین حق با پیروان ادیان یا دین واره های ناحق چگونه رفتارنمایند ؟
ازنظر اسلام تمام ادیان قبلی نسخ شده است . دربرابر این نظریه سه نظریه وجود دارد :
1- نظریه ی انحصارگرایی . براساس این دیدگاه نجات ورستگاری انسان ها منحصر به یک سنت ودین خاصی است . یعنی ازمیان ادیان تنها پیروان یک دین اهل نجات ورستگاری هستند . کارل بارت دراین زمینه می گوید : دین حق دین مسیحیت است وتنها پیروان مسیح اهل نجات هستند . درانجیل یوحنا باب 14 . آیه 6. نیز آمده است که می گوید نجات فقط دردین مسیح است .
2- نظریه ی شمول گرایی . شمول گرایان ازیک طرف مانند انحصار گرایان عقیده دارند که تنها یک دین حق وجود دارد. اماازطرفی همانند کثرت گرایان نجات را منحصر دریک دین نمی دانند .
شمول گرایان راه های رسیدن به خدا را متعدد نمی دانند اما لطف الهی را شامل همه می دانند . بنابراین پیروان سایرادیان نیزرستگارخواهند شد . این نظریه راه میانه میان انحصارگرایی وکثرت گرایی ا ست . کارل رانردراین باره می گوید : با وجود این که مسیحیت یک دین مطلق وتنها راه نجات ورستگاری انسان ها است ولی درعین حال خداوند دوست دارد که همه ی انسان ها رستگارشوند . ولذا عیسی (ع) را به عنوان کفاره ی گناهان همه ی انسان ها قرارداده است .
3- نظریه ی کثرت گرایی . طبق این نظریه همه ادیان موجود برحق است وبه برتری دین یا ادیانی معتقد نیست . جان هیک 1922م . دراین مورد می گوید این نظریه بهترین نظریه دراین خصوص است ومن این نظریه را ازمولوی وازشرقیان وام گرفته ام بعد ایشان برخی ازاشعارجناب مولوی وآیات قرآن کریم را می خواند .
درایران ( دکتر عبدالکریم سروش ) که از شاگردان پوپراست با نوشتن کتابی به نام ( صراط های مستقیم ) طرفداری خود را ازاین نظریه ابراز داشته است .
کثرت گرایان برای اثبات نظریه ی خود چند تا دلیل آورده اند :
1- تکثرفهم دینی وسیال بودن آن . یعنی هیچ کس نمی تواند ادعا بکند که آنچه که او فهمیده است عین دین وحقیقت دین وواقعیت دین است . بنا براین هرکسی یک نوع فهم دارد .
2- معرفت دینی بودن تجربه ی دینی . یعنی هرکسی تجربه ی خودش را خودش تفسیر می کند .
3- استناد به اشعار مولوی . ازجمله داستان فیل درتاریک خانه که درمثنوی مولوی آمده است .
4- استدلال به اسامی وصفات خداوند . آنان می گویند : شکی نیست که خداوند هادی وقادرمطلق است . پس چگونه ما بگویم که تنها مثلا مسلمانان اهل نجات ورستگاری هستند و پیروان ادیان دیگر که پیروان آن ها به هزاران میلیون نفرمی رسد جهنمی باشند ؟
5- ناخالصی امور عالم . ازمنظرآنان دراین عالم همه چیزمخلوط است این ناخالصی هم درامور حسی وهم دراموردینی وجود دارد . اسلام یافته ی علماء است وعلماء ممکن است خطا کنند .
درمورد پلورالیزم وکثرت گرایی نظر اسلام این است که : ومن یبتغ غیرالاسلام دینا فلن یقبل منه . یعنی کسی که غیرازاسلام دینی را برگزیند ازاو پذیرفته نمی شود . سوره آل عمران .آیه 85.
زیرا پیروان ادیان دیگر برسه دسته تقسیم می شود :
1- مومنان به ادیان دیگر : الف / چه مومنان جاهل مقصروکم توجه وسهل انگار . ب / چه مومنان جاهل قاصر وبدون اطلاع ازوجود ادیان دیگر .
2- غیرمومنان به ادیان . یعنی مسیحیان ویهودیان وبودائیان و... صرفا شناسنامه ی .
3- مستضعفان فکری .
اکنون این گونه باید قضاوت کرد که :
درمورد مومنان به ادیان دیگرباید بین جاهل مقصر وجاهل قاصر تفاوت قایل شد . زیرا مسلم است که جاهل مقصر وسهل انگار اهل نجات نیستند . اما جاهل قاصر ممکن است مورد عفو ورحمت خدای متعال قرار گرفته رستگار شود .
اما درمورد غیرمومنان به ادیان دیگر بعضی ها گفته اند آنان جزو کفار محسوب می شوند .
لکن درمورد مستضعفان فکری برخی گفته اند آنها دوباره به دنیا برمی گردند ومورد آزمایش وابتلا ء الهی قرارمی گیرند . مثل بچه ها ودیوانه ها وکسانی که درجاهای دورافتاده ومحروم وبدون اطلاع زندگی می کرده اند . درنتیجه مستضعفان فکری مورد عذاب الهی واقع نمی شوند .
بنا براین ( پلورالیزم دینی غیرازپلورالیزم نجات است ). زیرا دین حق تنها دین اسلام است اما پیروان ادیان دیگر می توانند دربعضی موارد اهل نجات باشند . مسلمانان وظیفه دارند با پیروان ادیان دیگر برادروار زندگی کنند . زیرا پیامبراکرم فرموده است :
اگر یک کافرذمی به شما پناه بیاورد وجزیه پرداخت کند ولی شما با آنها بد برخورد کنید مثل این است که با من بد برخورد کرده اید .
امام علی علیه السلام نیزبه مالک اشتراین گونه سفارش کرده است :
ای مالک رعایای شما ازدوحال خارج نست : آنها یا برادر دینی شما ویا برادر نوعی شما است .
درجمهوری اسلامی ایران نیز که برمبنای قوانین اسلامی اداره می شود . در اصل 14 قانون اساسی آن بر رفتار مسالمت آمیز با پیروان ادیان دیگر تاکید شده است .
این یک کودک مسلمان آسیایی است که همه او را فراموش کرده اند!