(تاریخ بیهقی) نوشته ابوالفضل بیهقی ؛ یکی از دولت مردان وتاریخ نگاران عصرسلطان مسعود عزنوی است*. ازویژگی های تاریخ بیهقی آن است که دارای جهان بینی خاصی  است ؛ برجسته ترین خصوصیت جهان بینی بیهقی ، توجه به بی اعتباری جهان است .

  وی درپایان هرحادثهء تاریخی ، نتیجه گیری اش آن است که دنیا هرگز جای دل بستن نیست؛ او ازنزدیک  دیده است که مسعود واطرفیانش چند صباحی ، کر و فری کردند وسپس به میعاد گاه عدم ، روی نهادند .

   دوران سلطان  مسعودغزنوی ازمنظربیهقی ، دوران اوج گیری تعصب نژادی وظاهرگرایی واختناق ، دوران ظلم ازطریق اخذ مالیات های طاقت فرسا وسنگین به بهانه های گوناگون ازمردم است.

  لحن تاریخ بیهقی به طرز عجیبی لحن شاهنامهء فردوسی را به یاد می آورد ونیزخیلی شبیه است به داستان های (بالزاک) ؛ فکرمرگ ، فکرتبدل احوال ومانند آن ، در سراسرکتاب تاریخ زیبا وعمیق او، شناوراست. وی ماهیت وسرشت روزگار را این گونه می داند ؛ او با تمام وجود معتقد است که :(چنان نماند وچنین نیزهم نخواهد ماند.)

  براین اساس ، ظلم ، به هربهانه وبه هرشکلی که باشد ( ازقبیل لایحه ها  وبخش نامه های  که باعث فشارروحی – روانی ومالی مهاجروانصار می شود ) مطمئنا ناپایداراست و بسترنابودی ظالمان را فراهم می آورد و لعن ونفرین ابدی نسل های آیندهء بشریت نثارپدید آورندگان آنان خواهد شد . چنان که سیف فرغانی ؛ شاعرقرن هفتم گفته است :

هم مرگ برجهان شما نیزبگذرد

هم رونق زمان شما نیزبگذرد

وین بوم محنت ازپی آن تا کند خراب

بردولت آشیان شما نیزبگذرد

باد خزان نکبت ایام ناگهان

برباغ وبوستان شما نیزبگذرد

آب اجل که هست گلوگیرخاص وعام

برحلق وبردهان شما نیزبگذرد

چون داد عادلان به جهان در، بقا نکرد

بیداد ظالمان شما نیزبگذرد

درمملکت چو غرش شیران گذشت ورفت

این عو عو سگان شما ! نیزبگذرد

بادی که درزمانه بسی شمع ها بکشت

هم برچراغ دان شما نیزبگذرد

زین کاروان سرای  بسی کاروان گذشت

ناچار کاروان شما ! نیزبگذرد

ای متفتخربه طالع مسعود خویشتن

تاثیراختران شما نیزبگذرد

این نوبت ازکسان به شما نا کسان رسید

نوبت زناکسان شما ! نیز بگذرد

برتیر جور تان زتحمل سپرکنیم

تا سختی کمان شما نیز بگذرد

....  

    *- غزنه - یکی از ولایت های مرکزی افغانستان ، همان زادگاه ابوالمجد مجدود بن آدم  سنائی غزنوی ( پدرشعرپارسی واستاد شاعرانی همچون عطارنیشابوری ) وپایتخت باستانی سلطان محمود و مسعود غزنوی است .